Verblijf op Aarde

Na de lancering van de IRAS (Infra Rood Astronomische Satelliet) in 1982, waarin Nederland een reuzenaandeel had, heeft het nog tot 1990 geduurd voordat een ruimtetelescoop werd gelanceerd. Met de lancering op 24 april van dat jaar brak er voor de astro-nomen een gouden tijd aan van vermeerde-ring van kennis over de verre werelden in het heelal.

De Hubble draait in een baan om de Aarde op zo'n 600 km hoogte. Met de Hubble, vernoemd naar de Amerikaanse astronoom Edwin Hubble,  kan men nauwkeurig waarnemen de plaats waar ik vandaan kom, de Orionnevel in onze Melkweg. De Hubble (ook wel met HST aangeduid, Hubble Space Telescope) kan de Aardmens gedurende lange tijd beelden en spectra bezorgen. Dat is een belangrijke meerwaarde tot de hogere resolutiebeelden van de planetaire sondes. Tijdens de eerste onderhoudsbeurt in 1993 werd een nieuw wetenschappelijk instru-ment aangebracht, de COSTAR (Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement). Ook de instrumenten die in volgende onderhouds-beurten (met behulp van spaceshuttles) zijn aangebracht hebben interne correcties voor sferische aberraties. Sinds de uitvinding van de telescoop zo'n 400 jaar geleden hebben astronomen hun visie op het heelal zo revolutionair bijgesteld als sinds de observaties via de Hubble. Alle activiteiten van de Hubble telescoop worden uitgevoerd en gecontroleerd door mensen op de grond. Hiervoor is verantwoordelijk het Flight Operations Team dat gevestigd is in het Space Telescope Science Institute in Baltimore, Maryland. Vanaf hier worden via een satelliet de commando's naar de boordcomputers van de HST verzonden. De faciliteiten van de HST zijn 24 uur per dag en 7 dagen per week beschikbaar. Speciaal getrainde ingenieurs en technici werken met drie tot vier personen in wisseldiensten. Alleen bij onderhoudsbeurten aan de telescoop kunnen zij even lucht halen. Dat begint al direct na de lancering van de shuttle, wanneer zij de HST opdracht geven de wetenschappelijke experimenten tijdelijk te stoppen. Als de astronauten vanuit hun shuttle nieuwe apparatuur hebben geïnstalleerd komt men weer in actie om de updates te testen. Later, als de astronauten in slaap zijn, vinden er uitgebreide checkouts plaats. Aan het eind van de onderhoudsbeurt wordt alle apparatuur opnieuw opgestart en geactiveerd.

Getuige zijn van de geboorte van nieuwe sterren en planeten
Een van de eerste beelden van de HST leerden de Aardmens dat de structuren in de atmosfeer van Neptunus snel wijzigen. Daar bleef het niet bij. De Hubble heeft vele tienduizenden spraakmakende plaatjes naar de Aarde gestuurd.

Hierboven is er een van. De Hubble ontdekt de Dumbell Nebula, Messier 27 (M27), die als een softe gloed te zien is in het sterrenbeeld van Vulpecula aan de oostelijke zijde van de Melkweg, 1.200 lichtjaar van de Aarde. Astronomen hebben inmiddels in M27 dichte wolken van stof en gas ontdekt met 17 en 56 biljoen km doorsnee. Dat is gelijk aan enige malen de afstand tussen de Zon en Pluto en heeft een massa van drie maal die van de Aarde. Op termijn zullen hieruit een nieuwe generatie sterren ontstaan.

Einde Hubble tijdperk in zicht
Op 16 januari 2004 besloot de NASA dat er geen verdere vluchten meer naar de Hubble gemaakt zullen worden. Hiermee komt de vierde onderhoudsbeurt te vervallen. Een en ander is een gevolg van de veiligheidsvoorschriften die naar aanleiding van de ramp met de Columbia op 1 maart 2003, zijn ontwikkeld. De Hubble was ontworpen om periodiek door astronauten bezocht te worden met nieuwe meetapparatuur en om bestaande apparatuur te repareren. De laatste onderhoudsbeurt zou in 2006 plaats hebben. Aanvankelijk zou de missie van de Hubble 15 jaar duren. Dat werd tussentijds verlengd tot 20 jaar, zodat het Hubble-project in 2010 zou eindigen. Met het cancellen van de vierde onderhoudsbeurt in 2006 worden de waarnemingen nog niet gestopt. Wetenschappers en ingenieurs proberen het leven de Hubble te rekken zo lang als mogelijk is. De Hubble heeft zes gyroscopen aan boord die ervoor zorgen dat de telescoop stabiel blijft en secuur gericht wordt. Twee van de gyroscopen zijn defect en zouden bij de vierde onderhoudsbeurt vervangen worden. Drie werken nog en een vierde is stand-by als een back-up gyroscoop. Minimaal zijn drie gyroscopen nodig om de telescoop te richten, maar wetenschappers onderzoeken nu de mogelijkheid om software te ontwikkelen die het mogelijk maakt dat er maar twee gyroscopen nodig zijn voor een juiste positionering van de telescoop.

Hubble vijftien jaar in de ruimte
Gedurende de 15 jaren dat de Hubble in een baan om de Aarde verblijft heeft hij meer dan 700.000 foto's van ons heelal gemaakt. Foto's die astronomen en het publiek vele malen versteld deed staan.  Onlangs liet de NASA nieuwe opnamen maken en wel van de meest door de Hubble telescoop geobserveerde objecten de  Whirlpool Galaxy (spiraal galaxy M51) (hierbeneden) en de Eagle Nebula (rechts). Deze nieuwe opnamen,

gemaakt met de nieuwste camera, de Advanced Camera for Surveys (ACS), zijn de grootste en scherpste die de Hubble ooit maakte. De foto's zijn zo onwaarschijnlijk scherp dat ze gemakkelijk vergroot kunnen worden tot  billboard formaat. Op de afbelding rechts is de stofpilaar in de Adelaarnevel goed te zien. In een feeërieke pilaar van gas en stof worden nieuwe sterren en planeten geboren. De donkere stofpilaar maakt deel uit van de Adelaarnevel, op 6500 lichtjaar afstand. Hij heeft een lengte van honderd biljoen kilometer. Het stof verdampt langzaam door de straling van hete sterren in de omgeving. Uit verdichtingen in de stofpilaar worden nieuwe sterren geboren.
Naar verwachting geeft de telescoop binnen drie jaar de geest. Sterren-kundigen dringen er nu bij de nieuwe NASA-topman Mike Griffin op aan om terug te komen op dit besluit. Na een onderhoudsbeurt haalt Hubble waarschijnlijk zijn twintigste verjaardag.
(Naar boven)

© Copyright 2004 - 2006  J.M.J.F. Janssen - Hilversum