|
|
|
| Centraal Melkwegstelsel |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 Aberratie |
(veroorzaakt door het draaien van de Aarde) te volgen. Extragalactische nevel Melkwegstelsels buiten ons eigen Melkwegstelsel (de Melkweg). Excentriciteit Een wiskundige term om de vorm van een baan te definiëren. Een cirkelvormige baan heeft een excentriciteit van 0. (De Aardbaan is bijna cirkelvorming: zijn excentriciteit is 0,017). Banen met excentriciteit 0 en 1 zijn ellipsen en banen met excentriciteit groter dan 1 zijn hyperbolen. Eigenbeweging De beweging van een ster ten opzichte van de Zon veroorzaakt, dat haar positie elk jaar een klein beetje verandert. Het verschil in positie elk jaar, wordt eigenbeweging genoemd. Fase De verschillende verschijningen van de Maan, Mercurius en Venus, als een verschillend deel van hun verlicht halfrond gezien wordt vanaf de Aarde. Flare of vlam Een explosie in de chromosfeer van de Zon. Fotografische magnitude De magnitude van een ster, gemeten op een fotografische plaat. Deze is gevoeliger voor blauw en ultraviolet licht dan het oog. Bij sterren met bepaalde kleuren verschilt de fotografische magnitude van de visuele magnitude. Fotosfeer Het zichtbare oppervlak van de Zon. Fraunhoferlijnen Absorptielijnen in het spectrum van de Zon. Galactische nevels Wolken van gas en stof in het spiraalvlak van de Melkweg. Getijden Het hoog- en laagwaterniveau op Aarde wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de Maan en in mindere mate door de Zon.  Getijden treden ook op in dubbelsterren, vanwege de aantrekkingskracht van elke ster op het oppervlak van de andere. Groene straal Een flits die schijnbaar door de ondergaande zon wordt uitgezonden. Deze wordt in werkelijkheid veroorzaakt door de breking van het licht in de atmosfeer. Halo De bolvormige wolk van oudere sterren die de rest van de Melkweg omringt. Hemelbol Een denkbeeldige bol die gebruikt wordt om punten aan de hemel vast te leggen. De waarnemer zelf bevindt zich in het midden van de bol. Hertzsprung Russel diagram Een soort grafiek waarin elke ster wordt voorgestel door een stip. De absolute magnitude van een ster wordt uitgezet  langs de ene as en de kleur langs de andere as. Het is van belang sterren te classificeren naar hun leeftijd. Horizon Een van de referentieassen in een systeem van astronomische coördinaten. Intergalactische materie Kleine hoeveelheden materie in de ruimte tussen de melkwegstelsels. Jaar Hiervoor zijn verschillende maten. Het anomalistisch jaar is de tijd die nodig is voor een baan om de Zon van perihelium naar perihelium. Een siderisch jaar is de tijd die de Zon er over doet om op eenzelfde plaats ten opzichte van de sterren te komen. Het tropisch jaar is de tijd tussen twee passages (door de Zon) van het lentepunt. Kleurindex Een maat voor de kleur van een ster. Het is het verschil tussen de zichtbare helderheid en de helderheid die wordt vastgelegd met een fotografische plaat, die voor een ander golflengte-gebied gevoelig is dan het oog. Knoop De banen van de planeten liggen alle in enigszins verschillende vlakken. De knopen zijn de twee punten waar de baan het vlak van de Aardbaan (het eclipticavlak) snijdt. Komeet Een klomp materie die om de Zon draait in een elliptische, parabolische of hyperbolische baan. Een staart van gas wordt uitgedreven, als hij dicht bij de Zon is. Kosmische stralen Zeer energierijke deeltjes die voortdurend de Aarde vanuit de ruimte bereiken. De atmosfeer absorbeert de meeste ervan. Enkele komen van de Zon, maar van de meeste denkt men dat ze hun oorsprong hebben buiten ons zonnestelsel. Lentepunt Het punt waar de Zon schijnbaar van het zuidelijk halfrond naar het noordelijk halfrond van de hemelbol gaat. Libratie Een op- en neergaande en heen- en weergaande beweging die verband houdt met de draaiing van de Maan om de Aarde. Lichtjaar De afstand die het licht in een jaar aflegt. Een afstandseenheid om afstanden van sterren te meten. Een lichtjaar is 9.460.000.000.000 km. Maan De natuurlijke satelliet van de Aarde. De Maan is in verhouding zo'n grote satelliet, dat men denkt dat de Aarde en Maan een dubbelplaneet vormen. Maansverduistering Een verduistering van de Maan. Deze vindt plaats, als de Maan in de  schaduw treedt, die door de Aarde geworpen wordt. Magelhaanse wolken De melkwegstelsels die het dichtst bij het onze staan. Ze zijn slechts op het zuidelijk halfrond zichtbaar. |
Astronomen denken dat deze twee melkwegstelsels een drieling vormen met ons
Melkwegstelsel. Magnitude De schijnbare magnitude van een ster is een maat voor de helderheid ervan, gezien vanaf de Aarde. Heldere sterren noemt men van de eerste magnitude. De zwakste sterren die met het blote oog gezien kunnen worden, zijn van de zesde magnitude. Op deze schaal hebben helderder sterren, zoals de Zon, een negatieve magnitude. Sirius heeft een magnitude van -1,6 en de schijnbare magnitude van de Zon is -26,8. Melkweg Het Melkwegstelsel waarvan de Zon en dus ook de Aarde deel uitmaakt. Meteoren Materiedeeltjes die om de Zon draaien. Als ze door de aardatmosfeer gaan, worden door de wrijving verwarmd en zijn dan lichtgevend. Meteorieten Meteoren die het Aardoppervlak bereiken, voordat ze volledig verbrand zijn door de wrijvingswarmte. Nadir Het punt verticaal beneden de waarnemer, waar de verticale lijn door zijn positie de hemelbol snijdt. Nevels Een begrip dat alle soorten nevelachtige objecten omvat, die niet in sterren in sterren opgelost konden worden met vroegere telescopen. Enkele nevels zijn in feite melkwegstelsels buiten onze Melkweg, andere zijn sterhopen of wolken van materie binnen de Melkweg. Nova Dit zijn sterren die plotseling helderder worden. Hun helderheid komt terug tot de normale waarde na enkele dagen of na enkele jaren. Astronomen vermoeden, dat Novae oudere sterren zijn, die uitzetten als ze grote hoeveelheden energie voortbrengen. Nutatie Een kleine variatie in de draaiende beweging van de Aarde om haar as. Occulatie Dit gebeurt, als de Maan of een planeet voor een ander hemellichaam langsgaat. Ontsnappingssnelheid Dit is de snelheid die een voorwerp nodig heeft om te kunnen ontsnappen aan de aantrekkingskracht van een hemellichaam. Open sterhoop Groepen van jongere sterren, samen met stof en gas dat vrij is. Oppositie Het punt in een planeetbaan, als de planeet op eenzelfde lijn staat met de Zon en de Aarde, met de Aarde in het midden. Overgang Een overgang vindt plaats, als een van de hemellichamen uit het zonnestelsel beweegt over de schijf van een ander hemellichaam (bijvoorbeeld als Mercurius of Venus, gezien vanaf de Aarde, over de zonneschijf bewegen). Parallax Een hoek die gebruikt wordt om afstanden van sterren te meten. Het is de halve hoek tussen de Aarde aan een kant van haar baan, de ster en de Aarde aan de andere kant van haat baan. Parsec Een afstandseenheid, gebaseerd op de parallax. Als de parallaxhoek een seconde is (1/3600 van een graad), dan noemt men de afstand 1 parsec (1 parsec = 3,26 lichtjaar). Penumbra Het minder donkere gedeelte van een schaduw bij een verduistering, die de donkere umbra omringt. Perigeum Het punt van de Maan, als deze het dichtst bij de aarde staat. Perihelium Het dichtste punt van een planeet of komeet tot de Zon. Polaris (Poolster) De ster die bij benadering de positie van de noordpool van de Aarde aangeeft. Populaties Verdelingen van sterren volgens hun leeftijd. De oudere sterren worden Populatie II genoemd en de jongere sterren Populatie I. Precessie Omdat de Aarde niet geheel bolvormig is, draait ook haar as rond, of precesseert.  Protuberans Een wolk van heet, lichtgevend gas, uitgestoten door het zonsoppervlak. Radioastronomie Een tak van de astronomie waarin de radiogolven die door sterren of wolken worden uitgezonden, worden bestudeerd. Radiotelescoop Een instrument om radiogolven van sterren of satellieten op te vangen. Rechte klimming Een coördinaat die gebruikt wordt op sterkaarten. Regel van Bode Een regel om de afstanden van de planeten tot de Zon te bepalen. Deze regel heeft geen wetenschappelijke basis. Reuzesterren Enorme, heldere sterren, waarvan vele uitzetten. Revolutie De beweging van een hemellichaam in haar baan. Rillen Scheuren in het oppervlak van de Maan, van een onbekende diepte. Rode Reus Een enorme rode ster, bijvoorbeeld Betelgeuze. Roodverschuiving De verschuiving in de golflengte van het licht van een ster naar het rode einde van het spectrum. Rotatie De tollende beweging van een hemellichaam om haar eigen as. Satelliet Een hemellichaam dat om een planeet draait. Siderische periode Dit is de tijd die, gezien vanaf de Zon, een planeet nodig heeft om een omloop om de Zon af te leggen ten opzichte van de sterren. Siderische tijd Tijd, gebaseerd op de rotatie van de hemelbol. |
Solstitium (zomer en winter) |
|
© Copyright 2004 - 2006 J.M.J.F.Janssen - Hilversum |
