Verblijf op Aarde

Wat is afstand en blijft afstand tussen twee punten gelijk? De afstand tussen Maastricht en Amsterdam is 214 km (A2) en blijft voorlopig ook zo. Behalve bij wegomleggingen wordt die afstand groter. Hemels-breed is de afstand natuurlijk kleiner. Maar de afstand tussen de Aarde en de Zon verandert voordurend vanwege de niet cirkelvormige baan die de Aarde om de zon beschrijft.  Elke afstand in het heelal tussen twee hemelobjecten is voortdurend veranderlijk. De afstand heeft met een bepaald moment in de tijd te maken.
Ons zonnestelsel maakt deel uit van een galactisch stelsel (of melk-wegstelsel ). Deze melkweg is een platte schijf met in het hart een bol-vormig stelsel en daarom heen spiraalvormige nevels. Onze melkweg heeft een doorsnee van ongeveer honderdduizend lichtjaar. Één lichtjaar is de afstand die het licht gedurende één jaar aflegt. Bij een lichtsnelheid van driehonderdduizend kilometer per seconde is een lichtjaar  9.434.880.000.000 kilometer, oftewel bijna 9,5 biljoen kilo-meter. Hier vloeien afstand en tijd bijna in elkaar over. De dichtstbij-zijnde ster is Proxima (Alfa) Centauri en staat vier lichtjaren van ons vandaan. Haar licht doet er dus vier jaar over om ons te bereiken. Het licht van de zon doet er ruim acht minuten over. In de astronomie worden nog een aantal andere begrippen naast die van het lichtjaar gebruikt om afstanden aan te duiden. AE staat voor Astronomische Eenheid en dat is de afstand van de aarde tot de zon, namelijk 150 miljoen kilometer. Zo schatte Copernicus in 1530 de afstand tot de sterren ongeveer vierduizend maal de afstand van de aarde tot de zon. Kepler in 1620 verhoogde zijn schatting met tienduizend keer en Newton (1700) dacht in de orde van 20.000 AE. Afstanden buiten het zonnestelsel worden in de vakliteratuur meestal aangeduid met de maateenheid parsec (pc). Een parsec (afkorting van parallax en seconde) is de afstand waarop een ster een parallax van één boog-seconde zou hebben (een methode van driehoeksmeting waarbij afstand met behulp van de jaarlijkse parallax wordt berekend). Bij Alpha Centauri is de afstand 1.3 pc oftewel 270.000 astronomische eenheden. Binnen ons melkwegstelsel worden afstanden in kiloparsec (1kpc = 1000 pc) uitgedrukt. Bij extragalactische stelsels spreekt men meestal van megaparsec (1 mpc = 10⁶ pc = 1.000.000 pc).

Ons melkwegstelsel bevat volgens de huidige kennis 400 miljard sterren die voornamelijk geconcentreerd zijn in de schijf met spiraal-armen om de kern van het melkwegstelsel. Onze zon ligt in deze schijf op een afstand van 8.500 pc tot het centrum. Gezien de positie van onze zon (een gewone gele ster van gemiddelde grootte) tussen de spiraalarmen zijdelings van het galactische middelpunt, is het  onmogelijk voor ons het gehele sterreneiland waarin we wonen te overzien. De omlooptijd van de sterren in de spiraalvormige armen is ongeveer enkele honderden miljoenen jaren.
Onze aarde beweegt nog op een andere manier door deel uit te maken van een zonnestelsel dat op zijn beurt onder-deel is van een melkwegstelsel dat ook in beweging is. Het was de Amerikaanse astronoom Edwin Hubble die aan-toonde dat ons melkwegstelsel niet het enige sterren-stelsel in het heelal was. Er bleken nog vele andere sterrenstelsels te zijn die gescheiden waren door onmetelijk grote lege ruimtes. Ons melkwegstelsel is slechts één van de naar schatting honderd miljard stelsels die met moderne telescopen kunnen worden waargenomen. En al die sterrenstelsels op zich bevatten weer enige miljarden sterren. Een andere verrassende ontdekking van Hubble was dat hoe verder een stelsel weg stond, des te sneller het zich van zijn omgeving ver-wijdert. Dat betekent dat het heelal niet statisch kon zijn, zoals iedereen tot dan toe had aangenomen met de kerk voorop. Het heelal dijt uit en de onderlinge afstand tussen de verschillende sterrenstelsels wordt aldoor groter.
(Naar boven)

© Copyright 2004 - 2006 J.M.J.F.Janssen - Hilversum